Cooling Havens

«Καθώς οι ευρωπαϊκές πόλεις αντιμετωπίζουν ολοένα εντονότερους καύσωνες, λειψυδρία και ακραία καιρικά φαινόμενα, ο δημόσιος χώρος καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του. Το Cooling Havens αποδεικνύει ότι η αρχιτεκτονική τοπίου μπορεί να μετατρέψει τις γειτονιές σε κλιματικές υποδομές – χώρους που δροσίζουν την πόλη, διαχειρίζονται το νερό, ενισχύουν τη βιοποικιλότητα και βελτιώνουν την καθημερινή ζωή, ενώ παράλληλα αποτελούν πρότυπα για την προσαρμογή των ευρωπαϊκών πόλεων στην κλιματική αλλαγή.»

Ένα Ευρωπαϊκό Έργο Καινοτομίας

Το Cooling Havens αποτελεί ένα εμβληματικό έργο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα European Urban Initiative (EUI) — έναν από τους σημαντικότερους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υποστήριξη καινοτόμων αστικών έργων.

Το έργο επιλέχθηκε μέσα από μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική ευρωπαϊκή διαδικασία αξιολόγησης, καθώς προτείνει έναν νέο τρόπο αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις. Αντί να περιορίζεται στην εφαρμογή μεμονωμένων τεχνικών παρεμβάσεων, συνδυάζει την αρχιτεκτονική τοπίου, τις γαλάζιες και πράσινες υποδομές, τη συμμετοχική διαδικασία, την περιβαλλοντική εκπαίδευση και την ψηφιακή καινοτομία σε μία ολοκληρωμένη στρατηγική, η οποία μπορεί να αναπαραχθεί και να εφαρμοστεί σε πόλεις ολόκληρης της Ευρώπης.

Το πρόγραμμα φέρνει κοντά δήμους, δημόσιους οργανισμούς, φορείς διαχείρισης υδάτων, ερευνητικά ιδρύματα και διεπιστημονικές ομάδες σχεδιασμού, με στόχο την ανάπτυξη νέων προσεγγίσεων για την προσαρμογή των μεσογειακών πόλεων στις ολοένα αυξανόμενες θερμοκρασίες, τις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και τα συχνότερα ακραία φαινόμενα βροχόπτωσης.

Η Αθήνα λειτουργεί ως η πιλοτική πόλη μέσα από την οποία οι καινοτόμες αυτές στρατηγικές δοκιμάζονται, αξιολογούνται και μετατρέπονται σε πρακτική γνώση για τη μελλοντική εφαρμογή τους σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Απεικόνιση ρηχής λεκάνης νερού με μικρά σιντριβάνια, παιδιά που παίζουν και οικογένειες καθισμένες στο φαρδύ χείλος της, κάτω από δέντρα. — Η Blue Heart στην Πλατεία Ραμνές: διαδραστικό υδάτινο στοιχείο που συνδυάζει παιχνίδι, δροσισμό μέσω εξάτμισης και καθημερινή συνάντηση. · © ensphere GmbH

Το Νερό ως Αστική Υποδομή

Η Αθήνα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές πόλεις που πλήττονται περισσότερο από την ακραία ζέστη.

Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι ολοένα συχνότεροι καύσωνες, η λειψυδρία και ο ιδιαίτερα υψηλός βαθμός στεγανοποίησης του εδάφους έχουν μειώσει σημαντικά την ικανότητα των δημόσιων χώρων να προσφέρουν θερμική άνεση και περιβαλλοντική ανθεκτικότητα.

Το Cooling Havens αντιμετωπίζει αυτές τις προκλήσεις επαναπροσδιορίζοντας το νερό ως βασικό δομικό στοιχείο του αστικού σχεδιασμού.

Αντί να αντιμετωπίζεται ως απόβλητο, το νερό αναγνωρίζεται ως φυσικός πόρος που υποστηρίζει τη δροσιστική λειτουργία της πόλης, τη βιοποικιλότητα, τη δημόσια υγεία και τη συνολική ανθεκτικότητα του αστικού περιβάλλοντος.

Οι γαλάζιες και πράσινες υποδομές αποτελούν τον πυρήνα ολόκληρης της σχεδιαστικής προσέγγισης.

Κήποι βρόχινου νερού, bioswales, διαπερατά δάπεδα, συστήματα διήθησης, νέα φυτεύσεις και υδάτινα στοιχεία λειτουργούν ως ένα ενιαίο τοπίο, μειώνοντας τη θερμοκρασία, διαχειριζόμενα αποτελεσματικά τα όμβρια ύδατα, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και δημιουργώντας υγιέστερους δημόσιους χώρους.

Υφιστάμενη πλατεία στην Αθήνα με φθαρμένη πλακόστρωση, περιφραγμένα παρτέρια και περιστέρια· πίσω, πολυκατοικίες. — Υφιστάμενη κατάσταση στις πιλοτικές πλατείες: σφραγισμένες επιφάνειες και περιφραγμένο πράσινο αφήνουν ελάχιστο χώρο για σκιά, νερό και παραμονή.

Η Αρχιτεκτονική Τοπίου ως Εργαλείο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή

Το έργο αποδεικνύει ότι η αρχιτεκτονική τοπίου μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, όχι μόνο μέσω της περιβαλλοντικής της απόδοσης αλλά και μέσω της δημιουργίας ποιοτικών δημόσιων χώρων.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή της πόλης.

Το ίδιο το τοπίο μετατρέπεται σε υποδομή.

Κάθε σχεδιαστική παρέμβαση επιτελεί ταυτόχρονα πολλαπλές λειτουργίες:

μείωση της αστικής θερμικής νησίδας,
βελτίωση της θερμικής άνεσης,
διαχείριση ομβρίων υδάτων,
ενίσχυση της βιοποικιλότητας,
αύξηση της οικολογικής συνδεσιμότητας,
προστασία της δημόσιας υγείας,
ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής,
αναβάθμιση της ποιότητας του δημόσιου χώρου.

Το αποτέλεσμα είναι μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία σχεδιασμού, όπου η περιβαλλοντική απόδοση και η κοινωνική αξία λειτουργούν ως αδιαχώριστα στοιχεία.

Από τα Πιλοτικά Έργα στη Μεταφορά Γνώσης σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο

Το Cooling Havens δεν σχεδιάστηκε ως μια απλή τοπική ανάπλαση.

Η φιλοδοξία του υπερβαίνει κατά πολύ τον μετασχηματισμό δύο πλατειών της Αθήνας.

Στόχος του είναι η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών που μπορούν να εφαρμοστούν σε άλλες μεσογειακές αλλά και ευρωπαϊκές πόλεις που αντιμετωπίζουν αντίστοιχες κλιματικές προκλήσεις.

Η αρχιτεκτονική τοπίου λειτουργεί επομένως σε δύο διαφορετικές κλίμακες:

στην κλίμακα του συγκεκριμένου τόπου,

και στην κλίμακα της ευρωπαϊκής μεταφοράς γνώσης.

Κάθε παρέμβαση λειτουργεί ως εργαστήριο καινοτομίας, μέσα από το οποίο αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των σχεδιαστικών επιλογών και παράγεται νέα γνώση για τις πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Συμμετοχικός και Διεπιστημονικός Σχεδιασμός

Το Cooling Havens συνδυάζει τον φυσικό μετασχηματισμό του δημόσιου χώρου με τη συμμετοχή των πολιτών, την εκπαίδευση και τη μακροχρόνια διακυβέρνηση.

Καθ' όλη τη διάρκεια του έργου, κάτοικοι, υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων, ειδικοί στη διαχείριση υδάτων, μηχανικοί, οικολόγοι και αρχιτέκτονες τοπίου συνεργάστηκαν για την κατανόηση των υφιστάμενων συνθηκών, την ανάδειξη των τοπικών αναγκών και τη συνδιαμόρφωση σχεδιαστικών προτάσεων.

Παράλληλα, το έργο περιλαμβάνει εκπαιδευτικές δράσεις, προγράμματα κατάρτισης και ψηφιακές πλατφόρμες που ενισχύουν τη γνώση γύρω από τον ευαίσθητο στον κύκλο του νερού αστικό σχεδιασμό και υποστηρίζουν τη μελλοντική εφαρμογή αντίστοιχων λύσεων από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Αίθουσα εργαστηρίου με συμμετέχοντες σε τραπέζια, ομιλήτρια δίπλα σε οθόνη προβολής και φυτεμένο τοίχο. — Συμμετοχικό εργαστήριο στην Αθήνα: κάτοικοι, υπηρεσίες του Δήμου και εταίροι του έργου συζητούν τον σχεδιασμό των δύο πλατειών.

Πλατεία Ραμνές

Μετατρέποντας τη Θερμότητα σε Δημόσια Ζωή

Η Πλατεία Ραμνές, στον Κολωνό, συγκέντρωνε πολλές από τις περιβαλλοντικές προκλήσεις που χαρακτηρίζουν τις πυκνοδομημένες μεσογειακές πόλεις: εκτεταμένες αδιαπέραστες επιφάνειες, έντονο φαινόμενο αστικής θερμικής νησίδας, ατμοσφαιρική ρύπανση από την κυκλοφορία, κατακερματισμένους χώρους πρασίνου και περιορισμένες δυνατότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Η σχεδιαστική πρόταση μεταμορφώνει την πλατεία σε ένα κλιματικά ανθεκτικό τοπίο γειτονιάς, όπου η οικολογική αναγέννηση και η καθημερινή κοινωνική ζωή αποτελούν τις δύο βασικές συνιστώσες του σχεδιασμού.

Στο νοτιοανατολικό άκρο της πλατείας δημιουργείται ένα νέο Tiny Forest, το οποίο λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο απέναντι στην έντονη κυκλοφορία της γειτονικής λεωφόρου, ενισχύοντας σημαντικά τη βιοποικιλότητα, βελτιώνοντας την ποιότητα του αέρα και δημιουργώντας ένα ευνοϊκότερο μικροκλίμα.

Μεγάλο μέρος των αδιαπέραστων επιφανειών αποξηλώνεται και αντικαθίσταται από διαπερατά υλικά, τα οποία συγκρατούν και διηθούν τα όμβρια ύδατα, συμβάλλοντας στη μείωση των θερμοκρασιών και στην αποκατάσταση του φυσικού υδρολογικού κύκλου.

Στο κέντρο της πλατείας δημιουργείται η Blue Heart, ένας διαδραστικός υδάτινος χώρος που λειτουργεί ταυτόχρονα ως στοιχείο παιχνιδιού για τα παιδιά, φυσικής δροσιστικής λειτουργίας μέσω εξάτμισης και νέος τόπος συνάντησης της γειτονιάς. Η παρέμβαση συμπληρώνεται από πηγή πόσιμου νερού για ανθρώπους και ζώα, νέους χώρους σκίασης και εκτεταμένες καθιστικές ζώνες που ενθαρρύνουν την καθημερινή χρήση του δημόσιου χώρου.

Οι υφιστάμενοι ώριμοι δένδροι διατηρούνται και ενσωματώνονται προσεκτικά στη νέα σύνθεση, αποτελώντας τη βάση πάνω στην οποία οργανώνεται η νέα φυτοτεχνική και μικροκλιματική στρατηγική.

Η Πλατεία Ραμνές αποδεικνύει ότι ακόμη και σχετικά μικρής κλίμακας παρεμβάσεις μπορούν να επιφέρουν μετρήσιμες βελτιώσεις στη θερμική άνεση, στη βιοποικιλότητα και στη συνοχή της τοπικής κοινότητας, μετατρέποντας έναν υποβαθμισμένο δημόσιο χώρο σε ένα ζωντανό πρότυπο κλιματικά ανθεκτικής γειτονιάς.

Τοπογραφικό σχέδιο της Πλατείας Ραμνές πριν από την ανάπλαση, με πλακοστρώσεις, διάσπαρτα δέντρα και τη γειτονική λεωφόρο. — Πλατεία Ραμνές, υφιστάμενη κατάσταση: οι σφραγισμένες επιφάνειες κυριαρχούν στο σχέδιο και το πράσινο παραμένει κατακερματισμένο. · © ensphere GmbH

Σχέδιο πρότασης της Πλατείας Ραμνές με πυκνές νέες φυτεύσεις, διαπερατά δάπεδα και μικρή κεντρική λεκάνη νερού. — Πλατεία Ραμνές, σχέδιο πρότασης: Tiny Forest κατά μήκος της λεωφόρου, διαπερατές επιφάνειες και το κεντρικό υδάτινο στοιχείο. · © ensphere GmbH

Διάγραμμα της Πλατείας Ραμνές με εικονίδια για τη ζέστη, τις εκπομπές οχημάτων και τους αναξιοποίητους χώρους. — Ελλείμματα: θερμική καταπόνηση, σφραγισμένες επιφάνειες, εκπομπές κυκλοφορίας και ζητήματα ασφάλειας γύρω από την πλατεία. · © ensphere GmbH

Διάγραμμα της Πλατείας Ραμνές με εικονίδια για εκπαίδευση, καθιστικά, βλάστηση και μέσα μεταφοράς. — Δυνατότητες: υφιστάμενα δέντρα, σύνδεση με σχολείο και μέσα μεταφοράς, χώρος για σκιά και παραμονή. · © ensphere GmbH

Εικονογραφημένο διάγραμμα ιδέας της Πλατείας Ραμνές με χρωματιστές ζώνες για καφέ, δέντρα, παιχνίδι νερού και φυτεύσεις. — Ιδέα: μέτωπο καφέ, σκιερές συστάδες δέντρων, παιχνίδι νερού και πράσινο φίλτρο ως ενιαίο τοπίο. · © ensphere GmbH

Πλατεία Λακωνίας

Αναδεικνύοντας το Νερό, τη Μνήμη και την Κοινότητα

Η Πλατεία Λακωνίας, στους Αμπελοκήπους, κατέχει μια ξεχωριστή θέση στον αστικό ιστό της Αθήνας, συνδυάζοντας την καθημερινή ζωή της γειτονιάς με ένα σημαντικό, αλλά σχεδόν αόρατο, ιστορικό τοπίο.

Αφετηρία της σχεδιαστικής προσέγγισης αποτέλεσε η παρουσία του υπόγειου Αδριάνειου Υδραγωγείου, το οποίο αντιμετωπίζεται ταυτόχρονα ως στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς και ως πολύτιμη περιβαλλοντική υποδομή.

Αντί να παραμένει κρυμμένη, η ιστορική αυτή υποδομή επανέρχεται στον δημόσιο χώρο μέσα από την επανερμηνεία του νερού ως κεντρικού στοιχείου του τοπίου, μετατρέποντας το υδραγωγείο σε ένα σύγχρονο στοιχείο ταυτότητας και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.

Εκτεταμένα bioswales και ένα δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων κήπων βρόχινου νερού συλλέγουν, διηθούν και εξατμίζουν τα όμβρια ύδατα, δημιουργώντας παράλληλα πολύτιμους οικολογικούς βιότοπους και ενισχύοντας τη φυσική λειτουργία του αστικού οικοσυστήματος.

Οι νέες φυτεύσεις αυξάνουν τη βιοποικιλότητα, βελτιώνουν τη σκίαση, μειώνουν τις θερμοκρασίες και ενισχύουν τη συνολική κλιματική ανθεκτικότητα της πλατείας.

Σε κοινωνικό επίπεδο, ο σχεδιασμός εισάγει ευέλικτους χώρους συνάντησης, σταθερά τραπέζια σκακιού, εκτεταμένες σκιασμένες ζώνες καθιστικών καθώς και ειδικά σχεδιασμένες υποδομές για τις γάτες της γειτονιάς, αναγνωρίζοντας ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει τόσο στους ανθρώπους όσο και στα υπόλοιπα είδη που συνυπάρχουν στην πόλη.

Το αποτέλεσμα είναι μια νέα πλατεία γειτονιάς όπου οι οικολογικές διεργασίες, η ιστορική μνήμη και η καθημερινή κοινωνική ζωή συνυπάρχουν ως αδιαχώριστα στοιχεία ενός ενιαίου τοπιακού συστήματος, αποδεικνύοντας ότι η αρχιτεκτονική τοπίου μπορεί να συνδέσει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της πόλης μέσα από τον σχεδιασμό.

Τοπογραφικό σχέδιο της Πλατείας Λακωνίας πριν από την ανάπλαση, περιβαλλόμενης από δρόμους και σταθμευμένα αυτοκίνητα. — Πλατεία Λακωνίας, υφιστάμενη κατάσταση: ένας πράσινος πυρήνας περιτριγυρισμένος από άσφαλτο, στάθμευση και σφραγισμένους διαδρόμους. · © ensphere GmbH

Σχέδιο πρότασης της Πλατείας Λακωνίας με συνδεδεμένες φυτεύσεις, νέα δέντρα και πράσινο όριο κατά μήκος του δρόμου. — Πλατεία Λακωνίας, σχέδιο πρότασης: bioswales, κήποι βρόχινου νερού και πυκνότερη φυλλωσιά αντικαθιστούν σφραγισμένες επιφάνειες και θέσεις στάθμευσης. · © ensphere GmbH

Διάγραμμα της Πλατείας Λακωνίας με εικονίδια για τη βροχή, τη ζέστη, τη βλάστηση, τη στάθμευση και τις γάτες της γειτονιάς. — Ελλείμματα: απορροή ομβρίων, ζέστη, φθαρμένο πράσινο και πίεση στάθμευσης γύρω από την πλατεία. · © ensphere GmbH

Διάγραμμα της Πλατείας Λακωνίας με εικονίδια για το υδραγωγείο, τα καφέ, τη γιόγκα και τα μέσα μεταφοράς. — Δυνατότητες: το Αδριάνειο Υδραγωγείο κάτω από τον δρόμο, γειτονικά καφέ, μέσα μεταφοράς και χώρος για κοινοτικές χρήσεις. · © ensphere GmbH

Εικονογραφημένο διάγραμμα ιδέας της Πλατείας Λακωνίας με χρωματιστές ζώνες: σιντριβάνια, σκακιστές, δέντρα, γάτες και σύμβολο υδραγωγείου. — Ιδέα: παιχνίδι νερού, σκάκι και συνάντηση, φιλικές προς τις γάτες φυτεύσεις και αναφορές στο υδραγωγείο σε μία ενιαία πλατεία. · © ensphere GmbH

Απεικόνιση της Πλατείας Λακωνίας με ανθρώπους που παίζουν σκάκι σε πέτρινα τραπέζια δίπλα σε ανθισμένους κήπους βρόχινου νερού και ελικοειδές μονοπάτι. — Τραπέζια σκακιού και σκιασμένα καθιστικά στην Πλατεία Λακωνίας: η καθημερινή κοινωνική ζωή μέσα στο νέο τοπίο κήπων βρόχινου νερού. · © ensphere GmbH

Η Συμβολή μου

Ως Lead Landscape Architect της ensphere GmbH, είχα την ευθύνη του σχεδιασμού των δύο πιλοτικών δημόσιων χώρων που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του έργου Cooling Havens, το οποίο χρηματοδοτείται από την European Urban Initiative (EUI).

Ανέπτυξα τη συνολική στρατηγική αρχιτεκτονικής τοπίου, τη στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, τον σχεδιασμό των γαλάζιων και πράσινων υποδομών, τα συστήματα διαχείρισης ομβρίων υδάτων, τη στρατηγική βιοποικιλότητας, τα φυτοτεχνικά σχέδια και τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου για τις δύο πιλοτικές παρεμβάσεις στην Πλατεία Ραμνές και την Πλατεία Λακωνίας.

Παράλληλα, συντόνισα τη συνεργασία με μηχανικούς, υδρολόγους, δημόσιες υπηρεσίες και τους ευρωπαίους εταίρους του έργου, συμμετείχα στις διαδικασίες διαβούλευσης με τους κατοίκους και ενσωμάτωσα τα αποτελέσματα της συμμετοχικής διαδικασίας στον τελικό σχεδιασμό.

Το έργο απαίτησε τη σύνθεση περιβαλλοντικών, τεχνικών, κοινωνικών και πολιτιστικών παραμέτρων μέσα σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο αστικό περιβάλλον, υπηρετώντας ταυτόχρονα τους στόχους καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Cooling Havens αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες εφαρμογές της προσέγγισής μου για την αρχιτεκτονική τοπίου ως κλιματική υποδομή, συνδυάζοντας οικολογικά συστήματα, γαλάζιες και πράσινες υποδομές, σχεδιασμό δημόσιου χώρου, πολιτικές για το κλίμα και ευρωπαϊκή καινοτομία σε μια ενιαία στρατηγική.

Η υλοποίηση του Cooling Havens αποδεικνύει πώς η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, η επιστημονική έρευνα και η αρχιτεκτονική τοπίου μπορούν να συνδυαστούν για την ανάπτυξη καινοτόμων, εφαρμόσιμων και μεταφέρσιμων λύσεων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Το έργο μετατρέπει τη γνώση σε πραγματικό δημόσιο χώρο και δημιουργεί ένα νέο πρότυπο για τον σχεδιασμό κλιματικά ανθεκτικών γειτονιών στις μεσογειακές και ευρωπαϊκές πόλεις.

Πληροφορίες Έργου

Έργο: Cooling Havens – Water-Driven Cooling Havens for Neighbourhoods
Τύπος Έργου: Έργο Καινοτομίας της European Urban Initiative (EUI) · Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση · Αρχιτεκτονική Τοπίου · Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή · Λύσεις Βασισμένες στη Φύση · Γαλάζιες και Πράσινες Υποδομές · Σχεδιασμός Δημόσιου Χώρου
Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα: European Urban Initiative (EUI) – Ευρωπαϊκή Ένωση
Πελάτης: Δήμος Αθηναίων
Τοποθεσία: Αθήνα, Ελλάδα
Διάρκεια Έργου: 2025–2026
Πιλοτικές Παρεμβάσεις: Πλατεία Ραμνές (Κολωνός) · Πλατεία Λακωνίας (Αμπελόκηποι)
Εταίροι: Δήμος Αθηναίων · Develop Athens · EYDAP · Ευρωπαϊκή Ένωση
Ρόλος: Lead Landscape Architect · Project Manager – ensphere GmbH
Αντικείμενο: Αρχιτεκτονική Τοπίου · Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή · Λύσεις Βασισμένες στη Φύση · Γαλάζιες και Πράσινες Υποδομές · Σχεδιασμός ευαίσθητος στον κύκλο του νερού · Διαχείριση ομβρίων υδάτων · Στρατηγική βιοποικιλότητας · Φυτοτεχνικός σχεδιασμός · Σχεδιασμός δημόσιου χώρου · Συμμετοχικός σχεδιασμός · Στρατηγική κλιματικής ανθεκτικότητας · Διεπιστημονικός συντονισμός

Πιστώσεις

Όλες οι απεικονίσεις, τα σχέδια, τα διαγράμματα και οι εικόνες παραμένουν © ensphere GmbH και των εκάστοτε εταίρων του έργου Cooling Havens.